RASTKO VUKOVIĆ: Neprestani rast „Devičanske supergrupe“

Prostor pamti. On je magacin prošlosti koju vidimo sa svetlošću i drugim česticama iz dalekih zvezda, u udaljavanju galaksija iz kojeg čitamo starost vasione, u naslagama „sećanja“ u odnosu na koje se ubrzava voda u lavoru dok se okreće i prosipa, zatim možda i u tragovima te memorije koje nazivamo „tamnom materijom“. 

Svetlosna godina je put koji svetlost pređe za godinu dana brzinom oko trista hiljada kilometara u sekundi. Najbliže zvezde Zemlji su tri u sistemu Alfa Centauri udaljene od nas malo više od četiri svetlosne godine. One su nam najbliže osim Sunca koje je od Zemlje udaljeno skoro 150 miliona kilometara, stohiljaditom delu svetlosne godine.

Prečnik galaksije „Mlečni put“ (eng. Milky Way) iznosi 100-180 hiljada svetlosnih godina. Tu je naš sunčev sistem sa još možda do 400 milijardi drugih zvezda. Mlečni put je deo lokalne grupe od 54 pravih i patuljastih galaksija, formacije koja se naziva „Devičanska supergrupa“ (Virgo Supercluster) prečnika većeg od 110 miliona svetlosnih godina. Procenjuje se da u vidljivoj vasioni postoji bar 200 milijardi galaksija, a najudaljenija do danas otkrivena je galaksija MACS0647-JD, na oko 13,3 milijardi svetlosnih godina od Zemlje.

Udaljenosti između samih galaksija, metagalaksija i kvazara su mnogo veće od međuzvezdanih, one se kreću u granicama od nekoliko stotina hiljada do više miliona svetlosnih godina. Te udaljenosti nisu stalne i prosečno neprestano rastu tokom vremena, pa pretpostavljamo da se svemir stalno širi, a onda izračunavamo da je njegovo širenje počelo pre oko 13,8 milijardi godina sa „velikim praskom“ (Big Bang).

Elektromagnetne talase, koji iz dubine svemira hiljadama godina putuju do nas brzinom svetlosti, astronomi čitaju pomoću Doplerovog efekta i drugih zakona fizike. Oni svedoče o drevnim mestima sa kojih su krenuli sa čime nauka uvek ima nekih novih dilema. Na primer, opaženo brže udaljavanje daljih galaksija moglo bi značiti njihovo brže kretanje u prošlosti i ubrzavanje širenja svemira, zajedno sa usporavanjem vremena sadašnjosti.

Iz (moje) „teorije informacije“ je hipoteza da bi opaženo širenje prostora moglo biti posledicom pamćenja prostora. Tokom kretanja čestica komunicira sa prostorom. Ona zarobljena načelom konzervacije i minimalizma traje i pokušava da nestane, a zato što je sve što se događa informacija, takve su i njeno trajanje i njena istorija. Kako elementarna čestica ne „raste“, ne gomila informaciju u sebi, nastali viškovi ostaju usput.

To je navodni informatički pristup. Drugi način da se priđe ovom pitanju je matematika kvantne mehanike. Hilbertovi vektori su kvantna stanja, dakle čestice. Ali vektori (dualni prvima) su i operatori nad njima. To znači i procesi su „čestice“ (dualne pravima) i kao takvi zapisani su u prostor-vremenu. Za procese takođe važe zakoni održanja koji dovode do onoga što sada nazivamo pamćenjem prostor-vremena.

Da stvar postane intrigantnija tu je i teorija relativnosti čije opšte Ajnštajnove jednačine možemo formalno jednako dobiti uzimajući po četiri od šest koordinata prostor-vremena vasione. Tri dimenzije su tada „prostorne“, a četvrta „vremenska“ – čiju koordinatu množimo još i imaginarnom jedinicom. Takav model sa promenljivima izvedenim iz tri Paulijeve matrice drugog reda (koreni jedinične) i tri kvaterniona (koreni minus jedinične) već imamo. A to je treći način za zaključak o prostoru koji pamti.

Na pitanje kako „teorija informacije“ objašnjava pojavu viška informacije nastajanjem istorije čestica naizgled iz ničega, s obzirom na zakon održanja, moguć odgovor je u usporavanju vremena. Jedinice vremena današnje sadašnjosti u odnosu na jučerašnju sve su duže, jer je sve manje događaja, a njih je manje jer je sve manje supstance u odnosu na prostor. Sve je manje informacije supstance, jer entropija supstance spontano raste, a sa rastom entropije opada informacija. Ne bih detalje ovoga sada ponavljao.

Sve dalje od nas galaksije u proseku udaljavaju se sve brže, do onih sa ruba vidljivog svemira koje bi trebale bežati brzinom svetlosti. Ali postepeno prevazilaženje te brzine nemoguće je, pa ćemo stalno viđati niz sve daljih galaksija i naizgled opadanje gustine svemira. U odnosu na prošlost, usporava nam se vreme, smanjuju jedinice dužina i rastu relativne mase. Sadašnjost se ponaša kao da ulazi u neko sve jače gravitaciono polje.
To opet povezuje gornja tri tumačenja.

O efektima spuštanja tela u (stvarnu) jaču gravitaciju, relativno u odnosu na udaljenog posmatrača, govore iste Ajnštajnove jednačine polja. One se pišu u 4-D koordinatama prostor-vremena i odnose se jednako na daleka mesta kao i na daleku prošlost. Međutim, za vreme t, rastojanje po četvrtoj koordinati je ct, gde je c brzina svetlosti u vakuumu, a kvadrat tog „rastojanja“ ogroman je broj, pa su gravitacioni uticaji kroz „istoriju“ zanemarljivi u odnosu na one unutar sadašnjosti.

Teorija informacije sugeriše nam (da je i) kako je informacija dvodimenzionalna. Kao kada dolazi iz daleke sadašnjosti, ona prenosi silu iz prošlosti na sferama virtuelnih bozona čije površine rastu sa kvadratom poluprečnika sfere, a sa tom površinom opadaju amplitude i verovatnoće prenosa, odnosno šanse interakcije sa datim događajem sadašnjosti. Otuda opadanje sile sa kvadratom „udaljenosti“, ali značajno brže vremenske nego prostorne. Pri tome treba razlikovati delovanje gravitacionih virtuelnih sfera koje se šire u više dimenzija od recimo elektromagnetnih, zbog kojih je polje prvih slabije.

Značajnije opadanje informacije prenosom kroz istoriju nego kroz sadašnjost može se tumačiti i gubicima šumom kanala. Neka to bude sledeća tema, uz samo napomenu ovde da različita tumačenja iste stvarnosti matematici nisu strana. Poznato nam je da postoji više od 620 bitno različitih dokaza Pitagorine teoreme i da to ne znači da metode, ili oblasti iz kojih ti dokazi dolaze stoje u protivrečnosti.

POSTAVI ODGOVOR

Unesite komentar
Unesite ime