SAŠA ŠMULJA: Pećinska

Pećinska

Dok sam čitao Saramagov roman Pećina, palo mi je na pamet da u srpskom prevodu mnogo bolje nego u originalu sarađuju dvije ključne riječi: „peć i „pećina” (portugalski forno” i caverna”). Nekada je riječ „peć” kod nas označavala i peć i pećinu, odnosno stijenu. Homonimija kao stvorena za ovaj Saramagov roman.

Pomenute riječi jesu ključne, jer je to priča o jednom starom grnčaru, njegovoj porodici i njegovom psu, jednoj grnčarskoj peći, jednoj pećini i, kako to s pećinama najčešće biva, o jednoj važnoj spoznaji. Životna spoznaja Saramagovog grnčara Siprijana Algora bila je, kao i spoznaja Pekićevog kerameusa Simeona Moshopolita, neraskidivo povezana s furunom i njenom vatrenom utrobom.

No, za razliku od aromunskog grnčarskog maga koji je najveću tajnu ovog zanata i ove umjetnosti otkrio neposredno pred smrt, portugalski tenžatelj je, zahvaljujući snoviđenju peći i njene nutrine, spoznao jednu mračnu istinu o savremenom svijetu, otvorio oči i, premda u poznim godinama, tek tada počeo da živi.

Snoviđenje Siprijana Algora o unutrašnjosti grnčarske peći u samom romanu se obistinilo nešto kasnije, na javi, u bliskom susretu sa slučajno otkrivenom pećinom. Konkretnije, u susretu sa volšebnim otjelotvorenjem Platonove pećine. Još konkretnije, sa ljudskim ostacima koji podsjećaju na nevoljnike iz ove filozofsko-fikcionalne alegorije.

U toj alegoriji se, izvorno, na hipotetički način govori o ljudima koji su bili sputani, nepomični i primorani da sa bliske razdaljine gledaju u zid, u sjene na njemu, da posmatraju privid života dok stvarni život i svjetlost postoje negdje iza njihovih leđa i iznad njihovih glava, njima nedostupni i nepoznati.

Svi članovi porodice Algor shvatili su ovo nevjerovatno otkriće kao znak, opomenu i upozorenje. Jezivi prizor doveli su u vezu sa sobom i svojim tadašnjim životom u gigantskom stambeno-tržnom zdanju, epicentru potrošačkog društva i dehumanizovanih tržišnih zakona. I – pobjegli glavom bez obzira.

Možemo li tako i mi? Što dalje od tržnih centara, potrošačkih navika i crnih petaka. Moramo li da uđemo u grnčarsku furunu ili u Platonovu pećinu da bismo shvatili da živimo u crnoj distopiji konzumerizma, potpuno prepušteni tržištu i njegovim hirovima?

Ne moramo. Nisu tu potrebne ni filozofske spoznaje ni duhovne katabazije, dovoljno je samo priznati. Da u svijetu podređenom tržištu, kao potrošači ali i kao ponuđači, sve više ličimo na nesrećne, sputane i obmanute žitelje pećine, da više ne shvatamo suštinu problema, da više ne znamo za drugu realnost, da nam je vidik skraćen a percepcija okovana, da trogloditski povazdan blejimo u mobilne privide, da hipnotički pratimo trendove, da nam je kupovina smisao i terapija, da lovimo popuste ne kapirajući da smo ulovljeni i da je crni petak došao upravo nama.

POSTAVI ODGOVOR

Unesite komentar
Unesite ime