back to top

Portugal: Nekada na ivici bankrota, danas se govori o ‘ekonomskom čudu’

Prije deset godina, niko se ne bi kladio na Portugal, koji je tada bio na ivici finansijskog bankrota. Ali danas, neki posmatrači govore o “portugalskom ekonomskom čudu”.

Naime, 2011. Portugal je zaista dotakao dno, u ekonomskom smislu. Spasen je u posljednjem trenutku, planom pomoći od 78 milijardi eura koji su dodijelili Evropska unija (EU) i Međunarodni monetarni fond (MMF). Ipak, uslijedilo je drastično smanjenje budžeta, sa dubokim posledicama po ekonomsko i socijalno tkivo zemlje.

A onda…

Najzapadnija zemlja na evropskom kontinentu napredovala je korak po korak, diskretno, birajući hrabru politiku ponude, dok se fokusirala na svoj glavni adut, turizam. Danas mu njegovi naporni napori omogućavaju preraspodjelu na društvenom nivou.

Evo sedam stvari koje treba znati da biste razumjeli povratak Portugala

U portugalskom parlamentu ova najava je izazvala oduševljenje vladajuće socijalističke većine. Vlada, naime, planira da u 2023. godini ostvari javni suficit od 0,8% BDP-a, dok je ranije očekivala deficit od 0,4%, prema nacrtu državnog budžeta za 2024. godinu. U posljednjih 50 godina, ovo je najbolji rezultat – bez presedana. Izvršna vlast u narednoj godini računa na suficit od 0,2 odsto BDP-a, planirajući tako brži povratak uravnoteženim javnim finansijama, što je očekivala tek 2027. godine. Inflacija bi, također, trebalo da nastavi da pada na 5,3% u 2023, prije nego što uspori na 3,3% u 2024. godini.

Ova evropska država se bolje oporavlja u odnosu na druge, jer je i manje izložena posljedicama rata u Ukrajini, posebno kada govorimo o energiji. Portugal je, recimo, mnogo manje zavisio od uvoza ruskog gasa, za razliku Njemačke, piše portal latribune.fr.

Sofia Fernandes, stručnjak sa instituta Jacque Delors, kaže da je prošle godine izvoz, posebno tekstila i vina, bio snažan pokretač portugalske trgovine. To su, objašnjava, industrije sa veoma čvrstim znanjem i iskustvom. Osim toga, Portugal je 2021. postao i vodeći evropski izvoznik bicikala.

Sa kolosalnim udjelom u portugalskom BDP-u, sektor turizma je uistinu glavno ekonomsko bogatstvo iberijske države. Prema zvaničnoj statistici, u 2022. prihodi iz ovog sektora premašili su one iz 2019. i to za 20 odsto. Samo u prvoj polovini 2023. na portugalskim aerodromima zabilježen je 31 milion turista: u pitanju je rekord koji je ovoj zemlji donio 22 milijarde prihoda. Fernandes dalje objašnjava da se desila prava eksplozija, te da Portugal gosti putnike iz cijelog svijeta.

Turizam je i sektor koji podstiče tržište rada sa rekordnim brojem zapošljavanja. Skoro 320.000 ljudi radi u hotelskoj i ugostiteljskoj industriji u Portugalu, ali je loša strana to što turizam počinje da se suočava sa poteškoćama upravo u zapošljavanju; trenutno treba popuniti 50 hiljada radnih mjesta.

Nekoliko godina limitirane budžetskim ograničenjima koje je nametnuo Brisel, portugalske vlade koje su se smjenjivale – oslanjale su se na veoma aktivnu politiku ponude.

“Zemlja je, zapravo, dočekala brojne strane investicije, sa veoma povoljnim poreskim programima za međunarodne investitore i penzionere iz drugih evropskih zemalja, uključujući Francusku”, objašnjava stručnjak sa pomenutog instituta.

Kamen temeljac ove politike su čuvene “zlatne vize”, pokrenute krajem 2012. godine, a prestale su da važe u martu 2023. U zamjenu za boravišnu dozvolu, korisnici ove posebne vize morali su da plate najmanje 500.000 eura za kupovinu nekretnine u Portugalu, da ulože milion eura u svoju privrednu djelatnost, ili da se obavežu da će otvoriti deset stalnih radnih mjesta.

Tokom posljednjih deset godina, iberijska zemlja je prihodovala ukupno više od 6,5 milijardi eura u zamjenu za više od 11.000 odobrenih boravišnih dozvola, pri čemu je više od 18.000 viza izdato i rođacima ovih ulagača.

Portugal je, kao što znamo, direktni susjed Španije, sa kojom dijeli veliku granicu. Vremenom, uspio je da od nje stvori značajnog ekonomskog saveznika. Španija nije samo glavna destinacija za nacionalni izvoz Portugala, već i njen glavni ekonomski partner.

Prema podacima portugalskog nacionalnog instituta za statistiku (INE), trgovina između dvije zemlje porasla je sa 17,6 milijardi evra u 2000. godini, ili oko 14 odsto BDP-a, na 55,5 milijardi evra u 2022. godini, ili 23 odsto BDP-a. To je, ponovo, rezultat bez presedana.

Zavisnost portugalske privrede od Španije je tolika da je u posljednjoj deceniji četvrtina izvoza otišla na špansko tržište. Što se uvoza tiče, trećina je stigla – ponovo – iz susjedne Španije. Njemačka i Francuska su drugi i treći trgovinski partner Portugala.

Ovo je druga strana medalje ekonomske politike sprovedene u posljednjoj deceniji: da bi očistio svoje finansije, Portugal je enormno smanjio svoja ulaganja u javnom sektoru usluga. Obrazovanje, zdravlje i stanovanje su trenutno tri velika problema, takoreći rupe.

“Uprkos boljem ekonomskom zdravlju zemlje, mnogi građani Portugala imaju osjećaj da su degradirani”, ističe Sofia Fernandes, a istraživanja pokazuju da je pristup stanovanju glavna tačka nezadovoljstva Portugalaca.

Za deset godina, zbog procvata u turizmu, cijene nekretnina su “eksplodirale”, u prosjeku za 75 odsto. Uz veoma visoku napetost u urbanim zonama glavnih gradova, kao što su Lisabon i Porto, prestanak “zlatnih viza” i uvođenje oporezivanja povoljnijeg za tržište dugoročnih zakupa – jesu dvije mjere koje je Vlada usvojila da bi se izborila sa ovim nezadovoljstvom.

Ali, mnogi Portugalci ove mjere smatraju – nedovoljnim

Ipak, na drugom frontu je budžet portugalske vlade za 2024. koji predviđa povećanje javnih investicija u zdravstveni sektor (kao u Francuskoj, pogoršanje bolničke njege je realni problem), obrazovanje i stanovanje. Za narednu godinu planirano je i značajno smanjenje poreza na dohodak, tako da će minimalna zarada tokom 14 mjeseci porasti sa 760 na 820 evra, a penzije u prosjeku za 6,2 odsto.

Portugal svoju budućnost vidi u digitalnoj i zelenoj energiji, svjestan potrebe za diversifikacijom svoje ekonomije. Zemlja, dakle, danas intenzivno ulaže u nove industrije, a Sofia Fernandes to ovako objašnjava:

“Portugal je prošle godine pokrenuo veliki akcioni plan za digitalnu tranziciju. Takođe, ima značajan tehnološki ekosistem pokretanja. Sve više digitalnih nomada dolazi u Portugal, gdje se nalaze i call centri za velike kompanije, kao što je Microsoft.

Osim toga, udio obnovljivih izvora energije u proizvodnji električne energije u Portugalu je jedan od najvećih u Evropi, oko 60%, prema podacima Međunarodne agencije za energiju (IEA). Kako se navodi, to se dešava zahvaljujući vjetru i hidroelektrici, kao i investicijama u solarnu energiju.

Međutim, uprkos ovim naporima, Portugal i dalje ostaje zavisan od fosilnih goriva u ukupnoj potrošnji, prenosi Telegraf Biznis.

(033.ba)

biznis.ba

DRUGI UPRAVO ČITAJU

Možda vas zanima